Тәуелсіздік тәлімі

Әлемде, әсіресе, түркі дүниесінде «Еуразияның жүрегі» саналатын Қазақ елінің тәуелсіздікке қол жеткізуіне жиырма бес жыл толуда. Бұл жиырма бес жылда қазақ халқы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жетекшілігімен даңқты бір тарихи жолмен жүріп өтті; енді міне, Қазақ елінің тәуелсіздігінің ұзақ ғұмырлы екендігіне титтей болса да шүбә жоқ. Ең алдымен мемлекет өзінің бай экономикалық, әлеуметтік, саяси және мәдени-рухани по­тен­­циалына негізделген, өзіне тие­­сілі тұрлаулы да сенімді да­му жолына түсті. Бұл бағытты Пре­зи­дент Нұрсұлтан На­зар­­баев өзі­­­­нің мәшһүр кітабында ег­жей-тег­жейлі сипаттай келе, оны бүт­­кіл дүниежүзіне «Қазақстан жо­лы» деп таныстырған. Қазақ елінің дербестік тарихы азаттық жолына түскен әрбір ха­лық, ел, мемлекет үшін мысалға толы мектеп іспетті. Және де, же­ке пікірімше, оның дәріс-са­бақ­тары зе­йін қоя зерделеуге, тәжірибесі ой еле­гінен өткізе зерт­­теуге лайықты. Қазақтар, ең әуелі, көне дә­­уір­­­лерден тамыр алатын даңқ­­­ты тарихқа ие. Шыққан те­гін ұмыт­тыруды көз­­­­­­деген идео­ло­гиялық қысымға төтеп бере біл­ген ха­лық­­тың сана-сезімін қалпына кел­­тіру үшін тек жекелеген зия­­лы қауым өкілдері ғана емес, бү­­кіл қоғам болып жұ­­мылды. Қа­­зақ хандығының 550­ жылдық мерейтойының ха­лы­­қ­­­­аралық дең­­гейде еңселі де­ салтанатты атап өтілуі Қазақ елі­­нің, баз біреулердің қате ой­лай­тынындай, тарих сахнасына өт­кен ғасырда немесе октябрь со­циа­листік ре­­во­люциясының әсе­рінен шық­пағанын, керісінше, оның та­мы­­­ры ежелгі түркі дәуірінен – сонау Ал­­тайдан бастау алатын бір­­неше мыңжылдық тарихы бар екенін көр­сетті. Және бұл соңғы бес жүз­ жыл­дағы тарихтағы қа­зақ­­тар­­­­дың өздері жеке қоғам бола ал­уының, халықтың ана­­ғұр­лым күш­ті, қуатты әрі тегеу­рін­­­­­ді мем­лекет құра алатын қа­­бі­ле­­­тінің (немесе ғасырлар бо­йы қордалаған тәжірибесінің) же­­­місі. Қазақтардың немесе саяси тәу­ел­сіздігі болмаған басқа да түркі ха­­­лықтарының жаңа тарихтың бас­тап­қы кезеңдерінде отар елдерге айналуы олардың тарихи аумақтары мен туып-өс­кен жерлерін талай дүр­­кін бас­­­­қыншылыққа ұшыратты, тұр­ғын­дары түрлі желеумен қуғын-сүр­гінге душар болып, ұлттық мә­дениет тепкі көрді... Осы се­­бепті де жиырма бесжылдық дер­бестік заманының көп кезеңі тарихи ойлау қабілетін (немесе тәжірибесін) қал­пы­на келтіруге жұмсалды, ұлт­тық тәуелсіздіктің нығаюына арналды. Қазақ елі тәуелсіздігінің берген екінші дәрісі, ешбір шү­бә­сіз, бір кезде күйреген түркі дү­­ние­сімен бай­­ланыстарының ең жоғары дең­гейде қайтадан құрылуы болды. Түр­кия, Әзір­­бай­жан, Өзбекстан, Түрік­мен­стан және Қырғызстан си­яқ­ты мем­­лекеттермен Қазақ елі­­­нің қа­­лыптастырған шын жү­рек­ті бауырмал қатынастардың эко­но­мика болсын, саяси болсын, сондай-ақ мәдени салаларда бол­­сын ірі перспективалары бар. Қа­зақ елі тәуелсіздігінің сәу­лет­шісі (және кепілі) Нұрсұлтан На­зар­­­­баевтың бірнеше жылдардан бері түркі дүниесінің ақсақалы ре­тінде танылуы, бір жағынан, алып мемлекеттік қайраткердің жеке тұлғасын сипаттаса, екін­ші­­ден, қазақ халқының ұлттық мем­­­­лекетшілік санасының терең қой­­науларда жатқан қат­парлардан құ­ралғанын көр­сетеді. Түркі дүниесінің сан сала­дан зерт­­теп, зерделеумен айна­лы­­сатын ең ірі «ми орталығы» – Ха­лықаралық түр­кі академия­сы­ның Астанада ор­ны­ғуы кез­дей­соқтық емес. Ака­де­мия қысқа уақыт ішінде құнды дү­ниелермен айналысып кетті. Қазақ елінің тәуелсіздігі бер­ген үшін­ші сабақ – өлке бүкіл дүниежү­зін мойындатып, сый мен беделге ие болған. Аймақта болсын, не өңір сыртында бол­сын жүргізіліп жатқан үздік әрі берік (әрі ізгі) қағидаларға сүйенген дипломатиялық сая­сат – мемлекетаралық өзара се­­­нім мен тату-тәтті көршілік нор­­­ма­ла­рына айнымастықтың мы­са­лы. Бүгінгі күндері елорда Ас­­та­на­­да түрлі елдерге тән ерекше ғи­мараттарды тамашалағанда Қазақ елінің тек сөзбен емес, іс­пен де өз ұлттық келбетін қор­ғап, дамытумен қатар, әлем ха­лық­тары, елдерімен көпжақты байланыстарға ерекше көңіл бө­летініне көзің жетеді... Қазақ елінің тәуелсіздігі қол жеткізген нәтижелері оның мойымас көсемі Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың жиыр­ма бес жылдың әрбір жылында та­ныт­қан қуатты да адуынды та­ри­хи жігерінің арқасында мүм­­кін болды. Осындай ерен Бас­шысы бар қазақ халқын там­сан­­­дырарлық жетістіктерімен құттықтауға бар­лық негіз бар! Тәуелсіздіктің тор­қалы тойы құт­ты болсын! Низами ЖАФАРОВ, профессор Әзірбайжан Республикасы Милли Мәжлисінің депутаты, ТүркПА Әлеуметтік, мәдени және гуманитарлық мәселелер комиссиясының мүшесі www.aikyn.kz