ТҮРКПА Сайлауды бақылау жөніндегі миссиясы Астана және Алматы қалаларында баспасөз конференцияларын өткізді

2026 жылғы 24 тамызда Әзербайжан, Қырғызстан және Түркия парламенттерінің депутаттарынан, Әзербайжан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының мүшелерінен, ТҮРКПА Халықаралық хатшылығының қызметкерлерінен, Түркия Ұлы Ұлттық Мәжілісінің қызметкерлерінен және үкіметтік емес ұйымның өкілінен құралған ТҮРКПА Сайлауды бақылау жөніндегі миссиясы Астана және Алматы қалаларында баспасөз конференцияларын өткізіп, 2026 жылғы 23 тамызда өткен Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттарын сайлауды бақылаудың алдын ала қорытындылары туралы мәлімдемесін таныстырды.

Мәлімдемеде сайлау процесінің негізгі аспектілеріне, соның ішінде құқықтық негізге, сайлауды ұйымдастыру мен өткізуге, сайлаушылар мен кандидаттарды тіркеуге, сайлау науқанына және сайлауды бақылауға назар аударылды.

Миссия 2026 жылғы 23 тамыздағы парламенттік сайлау Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы аясында өткізілген алғашқы парламенттік сайлау болғанын және мүлде жаңа конституциялық институттың қалыптасуын білдіретінін атап өтті. Жаңа Конституцияға сәйкес Сенат пен Мәжілістен тұратын бұрынғы екі палаталы Парламент 2026 жылғы 1 шілдеден бастап өз қызметін тоқтатты және оның орнына бір палаталы Құрылтай құрылды.

Мәлімдемеде сайлау заңнамасына енгізілген соңғы өзгерістер де көрініс тапты. Олардың қатарында парламенттік сайлауда мажоритарлық құрамдас бөлікті алып тастау арқылы пропорционалды сайлау жүйесін енгізу, сайлау комиссияларының мүшелеріне қойылатын жаңа талапты енгізу, сайлау алдындағы үгіт жүргізу қағидаларына бірқатар өзгерістер енгізу, сондай-ақ сайлау қорының шекті мөлшерін ұлғайту бар.

Мәлімдемеге сәйкес, сайлау жалпы алғанда бейбіт әрі тәртіпті жағдайда өтті. Миссия бұл сайлаудың Қазақстанның конституциялық және саяси дамуындағы маңызын атап өтіп, оның елдің жаңа конституциялық негізінде өткізілген алғашқы парламенттік сайлау болғанына назар аударды.

Миссия сайлау процесіне қатысушыларды оқыту және жұртшылықтың сайлау процесі туралы хабардарлығын арттыру жөніндегі жұмыстарды қоса алғанда, сайлауға дайындық пен оны ұйымдастыру және өткізу барысында сайлау органдары атқарған жұмыстарды жоғары бағалады. Миссия бақылау жүргізген сайлау учаскелерінде дауыс беру процесінің тәртіппен өткенін атап өтті. Сайлаушылар өз дауыстарын еркін және ешқандай араласусыз бере алды. Бақылау жүргізілген сайлау учаскелерінде дауыс беру құпиясы мен дауыс беру рәсімдері сақталды.

Миссия мүгедектігі бар сайлаушылардың сайлау процесіне қатысуын жеңілдету мақсатында қабылданған шараларды оң бағалады.

Миссия 2026 жылғы 23 тамызда өткен Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттарын сайлау Қазақстан Республикасының заңнамасына және халықаралық сайлау стандарттарына сәйкес өткізілді деген қорытындыға келді.

Миссия Қазақстан Республикасының Астана және Алматы қалаларында қысқа мерзімді бақылау жүргізді. Миссия құрамына парламент депутаттары – Осман Местен (Түркия, Миссия басшысы), Гүнай Эфендиева, Хикмат Маммадов (Әзербайжан), Улукбек Карыбек уулу, Азамат Исираилов (Қырғызстан), Махмут Өзер, Кадим Дурмаз, Филиз Кылыч (Түркия), Әзербайжан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының мүшелері Наиля Асгарова мен Севинж Абдуллаева, ТҮРКПА Бас хатшысының орынбасары Мухаммет Алпер Хаяли, ТҮРКПА Бас хатшысының орынбасарының міндетін атқарушы Бектур Базакечов, ТҮРКПА комиссияларының хатшылары Айнура Абуталибова, Бауыржан Датқаев және Кадир Яман, ТҮРКПА Комиссия хатшысының міндетін атқарушы Мирлан Усенканов, ТҮРКПА Халықаралық хатшылығының құқықтық мәселелер бойынша қызметкері Азар Мамадов, делегация хатшылары, Түркия Ұлы Ұлттық Мәжілісінің Сыртқы байланыстар және хаттама департаментінің қызметкерлері Күршад Мелих Сарыарслан мен Юнус Эмре Үнал, сондай-ақ Оңтүстік Кавказды зерттеу орталығының (CSSC – ҮЕҰ) директоры Фархад Маммадов кірді.