ТҮРКПА комиссиясынын катчысы "Жасалма интеллектти жана жаңы технологияларды терроризм жана зомбулук экстремизм максаттарында пайдалануунун алдын алуу жана ага каршы аракеттенүү боюнча мыйзамдык жана саясий чаралар" боюнча 2-парламенттик окутуу курсун

2026-жылдын 11–13-февралында Түрк мамлекеттердин Парламенттик Ассамблеясынын (ТҮРКПА Укуктук маселелер жана эл аралык байланыштар боюнча комиссиясынын катчысы, доктор Кадир Яман Филиппиндин борбору Манила шаарында өткөн «Жасалма интеллектти жана жаңы технологияларды терроризм жана зомбулук экстремизм максаттарында пайдалануунун алдын алуу жана ага каршы аракеттенүү боюнча мыйзамдык жана саясий чаралар» аттуу 2-парламенттик окутуу курсуна катышты. Окутуу курсу Бириккен Улуттар Уюмунун Терроризмге каршы башкармалыгынын (UNOCT) Терроризмдин алдын алуу жана ага каршы аракеттенүү боюнча парламенттик кызматташтык программалык кеңсеси тарабынан, Катар Мамлекетинин Шура Кеңешинин колдоосу менен, ошондой эле Түштүк-Чыгыш Азия мамлекеттеринин Парламенттер аралык Ассамблеясы (AIPA) жана Филиппин Республикасынын Өкүлдөр палатасы менен өнөктөштүктө уюштурулду. Бул демилге 2025-жылдын ноябрь айында Иорданиянын борбору Амман шаарында өткөн биринчи ийгиликтүү парламенттик окутуунун уландысы болуп саналат. Бул экинчи окутуу парламенттик потенциалды жогорулатуу демилгеси жасалма интеллектти (AI) жана жаңыдан өнүгүп жаткан технологияларды террордук максаттарда кыянаттык менен пайдалануунун алдын алуу багытында мыйзам чыгаруу жана көзөмөл жүргүзүү мүмкүнчүлүктөрүн чыңдоону максат кылды. Өзгөчө көңүл инновацияларды өнүктүрүүгө өбөлгө түзгөн, коопсуздукту камсыз кылган жана адам укуктарын толук урматтаган тең салмактуу мамилени илгерилетүүгө бурулду. Талкуулар эл аралык адам укуктары, гуманитардык укукка жана Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук Кеңешинин тиешелүү резолюцияларына ылайык жүргүзүлдү. Катышуучулар ошондой эле келечектеги парламенттик аракеттерди жана кийинки иш-чаралардын механизмдерин багыттоочу кыскача жыйынтыктоочу документти даярдоо маселесин карап чыгышты. Программага Түштүк-Чыгыш Азия мамлекеттеринин Парламенттер аралык Ассамблеясына мүчө мамлекеттерден парламент мүчөлөрү жана парламенттик аппарат кызматкерлери, ошондой эле парламенттик ассамблеялардын жана эл аралык уюмдардын өкүлдөрү болуп, жалпысынан 60тан ашык катышуучу чогулду. 2026-жылдын 11-февралындагы ачылыш аземинде Түштүк-Чыгыш Азия мамлекеттеринин Парламенттер аралык Ассамблеясынын президенти жана Филиппин Республикасынын Өкүлдөр палатасынын Төрагасы Фаустино"Божие" Ж. Ди III негизги баяндама жасады. Окутууда жасалма интеллекттин жана жаңыдан өнүгүп жаткан технологиялардын негизги аспектилери, анын ичинде башкаруу жана жөнгө салуу алкактары каралды. Адам укуктарына негизделген жөнгө салууга, парламенттик көзөмөлдү чыңдоого, мыкты тажрыйбаларды бөлүшүүгө жана пайда болуп жаткан коркунучтарга натыйжалуу жооп берүү үчүн модельдик мыйзамдык алкакты иштеп чыгууга салым кошууга өзгөчө көңүл бурулду. Талкуулар учурунда доктор Яман жасалма интеллекттин (AI) кыянаттык менен пайдаланылышын түшүнүүдө, алдын ала көрө билүүдө жана анын алдын алууда парламенттердин маанилүү ролун белгиледи. Ал жасалма интеллект технологияларын иштеп чыгуу жана колдонуу террордук максаттарда кыянаттык менен пайдаланылуусуна жол бербөө үчүн укуктук алкактарды өркүндөтүүнүн маанилүүлүгүн баса көрсөттү. Мында эл аралык адам укуктары стандарттарына толук шайкештик сакталууга тийиш экенин да белгиледи. Доктор Яман ар түрдүү аймактык уюмдар менен улуттук парламенттердин ортосунда тажрыйба алмашуу баалуу түшүнүктөрдү жана пайдалуу жыйынтыктарды берерин белгиледи. Иш-чаранын жыйынтыгында катышуучуларга активдүү катышкандыгы үчүн ыраазычылык иретинде катышуу сертификаттары тапшырылды. Түрк мамлекеттердин Парламенттик Ассамблеясы (ТҮРКПА) Бириккен Улуттар Уюмунун Терроризмге каршы башкармалыгы (UNOCT) менен, айрыкча Терроризмге каршы аракеттенүү боюнча парламенттик ассамблеялардын Координациялык механизминин алкагында, туруктуу диалог жүргүзүп келет жана терроризмдин алдын алуу жана ага каршы аракеттенүү боюнча жамааттык эл аралык аракеттерге салым кошууга берилгендигин тастыктайт.