Түркі мемлекеттері сайлау саласындағы ынтымақтастықты нығайтуда

2025 жылғы 13-15 мамырда ТҮРКПА Бас хатшысы Мехмет Сүрейя Эр бастаған ТҮРКПА делегациясы Түркі мемлекеттері ұйымдарына (ТМҰ) мүше мемлекеттердің Орталық сайлау органдарының Консультативтік Платформасы (ОСОКП) туралы Ережеге қол қою рәсіміне қатысу үшін Қазақстанның Түркістан қаласында болды. Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы Нұрлан Әбдіров, Әзербайжан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы Мазахир Панахов, Қырғыз Республикасы Сайлау және референдум өткізу жөніндегі орталық комиссиясының Төрағасы Тынчтык Шайназаров, Түркия Республикасы Жоғарғы сайлау кеңесінің Төрағасы Ахмет Йенер, Өзбекстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы Зайнаддин Низамходжаев, ТМҰ Бас хатшысы Кубанычбек Омуралиев, Дүниежүзілік сайлау органдары қауымдастығының (A-WEB) Бас хатшысы Ин-сик Джанг, ТҮРКПА Бас хатшысы Мехмет Сүрейя Эр, Түркі академиясының Вице-президенті Асхат Кесікбаев, Түркі академиясының вице-президенті Асхат Кесікбаев, Мажарстан Ұлттық сайлау комиссиясы Хатшылығының ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі Истван Тоц, сондай-ақ Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров іс-шараларға қатысты. 14 мамырда ТМҰ мүше мемлекеттерінің ОСОКП туралы Ережеге қол қою рәсімі өтті. Салтанатты іс-шарада Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы Нұрлан Әбдіров алғы сөз сөйледі. Ол Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың іс-шараға қатысушыларға сәлемдемесін оқыды. Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаев пен Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Төрағасы Ерлан Қошанов сәлемдеме хаттар жолдап, оны тиісінше Сенат депутаты Дархан Қыдырәлі және Мәжіліс депутаты Снежанна Имашева оқып берді. Бас хатшы Мехмет Сүрейя Эр өз сөзінде Түркі әлемі үшін тарихи, мәдени және рухани мәні терең Түркістан қаласында тағы да болғанына қуанышты екенін жеткізді. Ол ОСОКП туралы Ережеге қол қою Түркі мемлекеттерінің сайлау органдары арасындағы қалыптасқан ынтымақтастықты институционализациялау және тұрақты негізге ауыстыру жолындағы қажетті қадам екенін және бұл мемлекеттеріміздің Түркі ынтымақтастығы мен демократиялық басқаруға деген ортақ көзқарасының тағы бір көрінісі екенін атап өтті. Бас хатшы әр Түркі мемлекетінің сайлауды басқаруда өзіндік тәжірибесі бар екенін және осы тұрғыда орталық сайлау органдары арасындағы тұрақты консультативтік-кеңесші тетіктің озық тәжірибе алмасу және демократияларымызды ортақ сын-қатерлерден қорғау тұрғысынан үлкен маңызы бар екенін білдірді. Ол Ұйымның Түркі мемлекеттерінде демократиялық, әділ және ашық сайлау өткізуге қосқан үлесі ретінде ТҮРКПА-ның сайлау мен референдумды бақылау қызметіне тоқталып, Түркі мемлекеттерінің орталық сайлау органдарымен тығыз ынтымақтастыққа дайын екенін айтты. Іс-шара аясында Бас хатшы Мехмет Сүрейя Эр БАҚ өкілдеріне сұхбат берді. Сол күні «Түркі әлемі: сайлау жүйелерін дамытудың дәстүрлері, тәжірибесі және келешегі» тақырыбында халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігімен бірлесіп ұйымдастырылған конференцияда пленарлық отырыс және «Түркі қоғамдастығындағы сайлау дәстүрлері» және «Түркі мемлекеттеріндегі сайлау жүйелерін талдау: жетістіктер мен перспективалар» атты екі сессия өтті. Сапар бағдарламасы аясында 13 мамырда Бас хатшы Мехмет Сүрейя Эрдың Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының Төрағасы Нұрлан Әбдіровпен екіжақты кездесуі өтті. Бағдарламаның әлеуметтік бөлігінде Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне, «Зиярат орталығына» және Этноауылға бару, «Достық үйі» ғимаратында этно-мәдени орталықтардың тұсаукесері, Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде кітап көрмесі мен Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының көрмесі және университеттің ботаникалық бағында ағаш отырғызу рәсімі болды, сондай-ақ Түркістан музыкалық драма театрында «Қорқыт туралы аңыз» спектаклін және «Караван-Сарай» туристік кешенінде субұрқақтар шоуын тамашалады. Іс-шаралар барысында Бас хатшымен бірге ТҮРКПА Хатшылығының қызметкерлері Азар Маммадов пен Шахида Мехдиева болды. Платформаны құру туралы бастаманы Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 2023 жылғы 3 қарашада Астанада өткен ТМҰ 10-шы Саммиті барысында көтерді. Бұл бастама Түркі мемлекеттері басшыларының қолдауына ие болып, 2024 жылғы 6 қарашада ТМҰ қол қойылған 11-ші Саммиттің Бішкек декларациясында көрініс тапты.