Dîvânu Lugāti’t-Türk'ün 950. yıl dönümü münasebetiyle düzenlenen konferans Paris’te gerçekleşti

13 Aralık 2024 tarihinde Genel Sekreter Mehmet Süreyya Er başkanlığındaki TÜRKPA heyeti, Türk Kültür ve Miras Vakfı tarafından Paris’te UNESCO Genel Merkezi’nde düzenlenen "Sözlük Biliminde Dünya Haritasının Çıkarılması: Dîvânu Lugati’t-Türk'ün 950. Yılı” konulu uluslararası konferansa katıldı. Konferansa, Türk devletlerinin UNESCO ulusal komisyonlarının başkanları ve temsilcileri, Türk devletlerinin UNESCO nezdindeki daimî delegasyonları, büyükelçiler ve Türkoloji, dilbilim ve etnografya alanlarında önde gelen akademisyenler iştirak etti. Genel Sekreter Mehmet Süreyya Er konferansın açılış töreninde bir konuşma yaptı. Dîvânu Lugati’t-Türk'ün küresel ölçekte tarihi, kültürel ve dil bilimsel önemini vurgulayan Genel Sekreter, 11. yüzyılda yaşamış büyük bilgin Kaşgarlı Mahmud'un bu anıtsal eser aracılığıyla değerli bilgileri belgeleyerek, bunların nesiller boyu yaşamasını sağladığını ve Türk toplumlarının bin yılı aşkın bir süre, önceki yaşamına ve ruhuna ışık tuttuğunu belirtti. Dîvânu Lugati’t-Türk'ün kültürler arasında köprüler kurma maksadına değindi ve bu bağlamda, Ortaçağ İslam medeniyetinde ilmin ve bilimin ortak dili, Arapça olarak kaleme alınan Divan'ın İslam dünyasındaki akademik topluluklar tarafından erişilebilir olduğunu, Türk ve Arap-İslam medeniyetleri arasında kültürel alışverişi ve karşılıklı saygıyı teşvik ederek her iki kültürü de zenginleştirdiğini söyledi. “Dîvânu Lugati’t-Türk'ün el yazmasının Ali Emiri Efendi tarafından tesadüfen yeniden keşfedilmesi ve hemen ardından yayımlanması Türkoloji için önemli bir dönüm noktası olmuştur. Dîvânu Lugati’t-Türk’ün 20. yüzyılın başlarında basılması, bu eserin daha fazla çalışılmasına ve tanınmasına imkân sağlamıştır. Bu vesileyle, Ali Emiri Efendi'nin ve bu kıymetli eserin tercüme edilmesine ve daha geniş kitlelere ulaştırılmasına katkıda bulunan diğer bilim insanlarının aziz hatıralarını bir kez daha saygıyla yâd etmekten büyük onur duyuyoruz.” “Kâşgarlı Mahmud'un meşhur şaheseri bugün bizler için iftihar ve ilham kaynağı olmaya devam etmektedir. Bu eser ortak mirasımızın, evrensel hüviyeti haiz bir simgesidir; Türk halklarının dünya medeniyetine yaptığı büyük katkıların da bir vesikasıdır.” dedi. Genel Sekreter, Türk Kültür ve Miras Vakfının çalışmalarının altını çizerek, konferansı düzenledikleri ve Avrupa'nın kalbinde böyle güzide bir topluluğu bir araya getirdikleri için şükranlarını ifade etti. Azerbaycan Cumhuriyeti UNESCO Daimi Temsilcisi Büyükelçi Elman Abdullayev'in moderatörlüğünü yaptığı açılış töreninde Türk Kültür ve Miras Vakfı Başkanı Aktoti Raimkulova, UNESCO Afrika Önceliği ve Dış İlişkilerden Sorumlu Genel Direktör Yardımcısı Firmin Edouard Matoko, UNESCO Azerbaycan Milli Komisyonu Genel Sekreteri Seymur Fataliyev, Kazakistan Cumhuriyeti'nin UNESCO Daimî Temsilcisi Büyükelçi Askar Abdrakhmanov, UNESCO Kırgız Cumhuriyeti Millî Komisyonu Genel Sekreteri Sabira Soltongeldieva, UNESCO Türkiye Millî Komisyonu Başkanı Öcal Oğuz, UNESCO Özbekistan Cumhuriyeti Milli Komisyonu Genel Sekreter Yardımcısı Elmurod Najimov ve Türkmenistan UNESCO Daimi Delegasyonu temsilcisi birer konuşma yaptılar. Açılış töreninin ardından “Entelektüel Tarihin Tercüme ve Müfredatında Dîvânu Lugati’t-Türk” ve “Toplumlar ve Nesiller Arasında Bir Köprü Olarak Leksikografi, Metin Araştırması ve İncelemesi” başlıklı iki bilimsel oturum düzenlendi. Konferansta ayrıca, Türk Kültür ve Miras Vakfının himayesinde hazırlanan Dîvânu Lugati’t-Türk'ün Rusça çevirisinin sunumu ve Azerbaycan Milli İlimler Akademisinde 86 yıl sonra bulunan ve Halid Said Hocayev'e ait olan Azerbaycan alfabesiyle Latin harfleriyle yazılmış ilk el yazması eserin yayınının tanıtımı da yapıldı. Konferansta Genel Sekreter Mehmet Süreyya Er'e, Komisyon Sekreteri Nazgül Coldoşova ve Sekretarya çalışanı Azer Memedov eşlik etti. Kaşgarlı Mahmut tarafından kaleme alınan Dîvânu Lugati’t-Türk, Türk dillerinin bilinen en eski ve en kapsamlı sözlüğü olup, dünya çapında önemli bir araştırma konusu ve Ortaçağ tarihi, kültürü, etnografyası ve dilbilimi açısından temel kaynaklar arasında yer almaktadır. Türk dillerinin zenginliğini ortaya koyan ve toplumların yaşam tarzına, dünya görüşüne, geleneklerine, inançlarına, değerlerine ve kültürel alışverişlerine ışık tutan bu sözlük, binlerce kelime ve deyimi Arapça anlamlarıyla birlikte sunmaktadır. Dîvânu Lugati’t-Türk, Türk dünyasının sözlü ve edebi mirasının incelenmesinde, karşılaştırmalı dilbilimi alanında Türk dillerinin evriminin ve gelişiminin izinin sürülmesinde çok önemli rol oynamaktadır.